Trang chủ » Tìm hiểu pháp Luật » Áp dụng tập quán trong dân sự

Áp dụng tập quán trong dân sự

Khi giải quyết các tranh chấp về sở hữu chung của cộng đồng theo Điều 211 BLDS năm 2015 (tài sản thuộc sở hữu của dòng họ, thôn, ấp, làng, bản, buôn, sóc, cộng đồng dân cư khác…) được hình thành theo tập quán thường áp dụng tập quán để giải quyết.

Áp dụng tập quán trong dân sự là gì?

Áp dụng tập quán trong dân sự là việc đưa các tập quán vào thực hiện trong các quan hệ dân sự cụ thể, để xác định quyền, nghĩa vụ của các cá nhân, pháp nhân trong quan hệ dân sự đó, hiện được quy định tại Điều 5 Bộ luật dân sự 2015 với nội dung cụ thể như sau:

1. Tập quán là quy tắc xử sự có nội dung rõ ràng để xác định quyền, nghĩa vụ của cá nhân, pháp nhân trong quan hệ dân sự cụ thể, được hình thành và lặp đi lặp lại nhiều lần trong một thời gian dài, được thừa nhận và áp dụng rộng rãi trong một vùng, miền, dân tộc, cộng đồng dân cư hoặc trong một lĩnh vực dân sự.

2. Trường hợp các bên không có thỏa thuận và pháp luật không quy định thì có thể áp dụng tập quán những tập quán áp dụng không được trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự quy định tại Điều 3 của Bộ luật này.

 

Tư vấn áp dụng tập quán trong dân sự

Do tính chất đa dạng và sự phong phú trong quá trình cam kết, thỏa thuận của các chủ thể trong quan hệ dân sự, nên BLDS năm 2015 tiếp tục kế thừa và ghi nhận việc áp dụng tập quán như các BLDS trước đây.

Khi có tranh chấp xảy ra, đương sự có đơn yêu cầu Tòa án hoặc các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền xem xét nhưng tranh chấp này chưa được quy định cụ thể trong BLDS và cũng không thể áp dụng nguyên tắc tương tự pháp luật để giải quyết.

Nhưng hiện có tập quán phổ thông tiến bộ thường được các chủ thể tôn trọng và tự giác thực hiện thì có thể vận dụng nguyên tắc áp dụng tập quán. Việc áp dụng theo nguyên tắc tập quán nhằm làm cho các quan hệ dân sự luôn luôn được điều chỉnh của pháp luật, khi áp dụng cũng phải có hai điều kiện sau đây:

– Tranh chấp dân sự cụ thể này chưa được quy định trực tiếp trong BLDS năm 2015 hoặc các văn bản pháp luật có liên quan.

– Hiện tại có tập quán phổ thông, tiến bộ có nội dung tương tự được mọi người tự giác thực hiện mà có thể áp dụng cho trường hợp cụ thể đó để giải quyết tranh chấp.

Các quy phạm pháp luật dân sự suy cho cùng là việc “luật hóa” các tập quán có tính chất phổ thông và tiến bộ.

Do quan hệ dân sự rất đa dạng, phong phú nên dù đã được bổ sung, hoàn thiện nhưng có thể thấy BLDS năm 2015 cũng không thể khái quát và quy định được toàn bộ, đầy đủ các quan hệ tài sản, quan hệ nhân thân trong đời sống xã hội, nhất là các vấn đề liên quan đến sự cam kết, thỏa thuận của các chủ thể trong quá trình xác lập, thực hiện các quan hệ dân sự trong điều kiện của nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế. Đây cũng chính là điểm đặc trưng nhất của pháp luật dân sự, nhưng cũng là thông lệ quốc tế.

Trước đây, kế thừa Bộ Dân luật Pháp năm 1804, quy định này cũng đã được ghi nhận tại Bộ Dân luật Bắc Kỳ năm 1931, Bộ Hoàng Việt Trung Kỳ Hộ luật năm 1936 và sau này là Bộ Dân luật của Việt Nam cộng hòa năm 1972.

Điều thứ 4, Bộ Hoàng Việt Trung Kỳ Hộ luật năm 1936 đã quy định: “Khi nào không có điều luật dẫn dùng được, thời quan Thẩm phán sẽ xử theo phong tục, nếu phong tục cũng không có, thời xử lý theo lẽ phải và sự công bằng, mà dựa theo tục riêng, cùng thói quen và tình ý của người đương sự. Quan Thẩm phán sẽ giải quyết theo luật học và án lệ”. 

Kế thừa có chọn lọc quy định việc áp dụng tập quán làm cho việc áp dụng pháp luật dân sự phù hợp với thực tế đời sống xã hội. Nhưng yêu cầu của BLDS năm 2015 là: “Tập quán là quy tắc xử sự có nội dung rõ ràng để xác định quyền, nghĩa vụ của cá nhân, pháp nhân trong quan hệ dân sự cụ thể, được hình thành và lặp đi lặp lại nhiều lần trong một thời gian dài, được thừa nhận và áp dụng rộng rãi trong một vùng, miền, dân tộc, cộng đồng dân cư hoặc trong một lĩnh vực dân sự”.

Ví dụ: trong việc cân, đong, đo, đếm… BLDS năm 2015 không quy định trực tiếp về vấn đề này (vì các bên thường thỏa thuận theo tập quán của địa phương) nếu có tranh chấp xảy ra thì áp dụng tập quán của địa phương nơi giao dịch dân sự được xác lập để giải quyết tranh chấp.

Chẳng hạn: trong đơn vị đếm có địa phương tính chục là 10 nhưng có nơi tính chục là 12; cách phân chia thịt thú rừng săn bắn được của các phường săn bắn theo tập quán của từng dân tộc cũng có sự khác biệt…

Hoặc có những trường hợp được quy định cụ thể như khoản 4 Điều 262 BLDS năm 2015 quy định: “Bảo dưỡng, sửa chữa tài sản theo định kỳ để bảo đảm cho việc sử dụng bình thường, khôi phục tình trạng của tài sản và khắc phục các hậu quả xấu đối với tài sản do việc không thực hiện tốt nghĩa vụ của mình phù hợp với yêu cầu kỹ thuật hoặc theo tập quán về bảo quản tài sản”.

Đây là vấn đề phức tạp và khó khăn trong việc áp dụng pháp luật dân sự để giải quyết các tranh chấp. Do đó, đoạn 2 khoản 1 Điều 175 BLDS năm 2015 khi quy định về nghĩa vụ tôn trọng ranh giới giữa các bất động sản đã ghi nhận: “Ranh giới cũng có thể được xác định theo tập quán hoặc theo ranh giới đã tồn tại từ ba mươi năm trở lên mà không có tranh chấp”.

Khi giải quyết các tranh chấp về sở hữu chung của cộng đồng theo Điều 211 BLDS năm 2015 (tài sản thuộc sở hữu của dòng họ, thôn, ấp, làng, bản, buôn, sóc, cộng đồng dân cư khác…) được hình thành theo tập quán cũng thường áp dụng tập quán để giải quyết.

Khoản 2 Điều 5 quy định: “Trường hợp các bên không có thỏa thuận và pháp luật không quy định thì có thể áp dụng tập quán nhưng tập quán áp dụng không được trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự quy định tại Điều 3 của 

Bộ luật này”.

Trong pháp luật dân sự, tùy nghi thỏa thuận là tính chất đặc trưng và phổ biến của các quan hệ dân sự. Đây là một trong những điểm khác biệt cơ bản giữa luật hình sự và luật dân sự. BLDS năm 2015 dù được bổ sung, sửa đổi nhưng cũng không thể khái quát được tất cả các khả năng sẽ xảy ra trong quá trình cam kết, thỏa thuận.

Nói cách khác, các nhà làm luật không thể dự liệu được toàn bộ các khả năng xảy ra trong quá trình cam kết thỏa thuận của các chủ thể.

Vì vậy, mặc dù BLDS năm 2015 không có quy định, không dự liệu… nhưng các chủ thể trong quan hệ dân sự vẫn có thể thỏa thuận với nhau các nội dung có tính chất dân sự về mua bán, đổi, vay, thuê, mượn… và vẫn có sự ràng buộc pháp lý.

Sự ràng buộc có tính chất pháp lý này vẫn được pháp luật dân sự công nhận, quyền và nghĩa vụ của các bên vẫn được bảo đảm thực hiện. Bên vi phạm vẫn phải chịu trách nhiệm pháp lý khi có hành vi vi phạm những nội dung mà họ đã cam kết, thỏa thuận khi xác lập quan hệ dân sự.

Điểm cần lưu ý là: việc áp dụng tập quán trong quá trình giải quyết tranh chấp dân sự phải bảo đảm yêu cầu: tập quán áp dụng không được trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự quy định tại Điều 3 của BLDS năm 2015.

Tác giả

Phạm Kim Oanh

Bà Oanh hiện đang làm việc tại Bộ phận Sở hữu trí tuệ của Công ty Hoàng Phi phụ trách các vấn đề Đăng ký xác lập quyền cho khách hàng trong lĩnh vực sáng chế, giải pháp hữu ích và kiểu dáng công nghiệp. Đây là một trong những dịch vụ khó, đòi hỏi khả năng chuyên môn cao của người tư vấn.

Xem thêm thông tin của tác giả

TỔNG ĐÀI TƯ VẤN: 1900.6557 – TƯ VẤN TRỰC TUYẾN 24/7

CHÚNG TÔI LUÔN SẴN SÀNG LẮNG NGHE – TƯ VẤN – GIẢI ĐÁP CÁC THẮC MẮC

1900 6557“Một cuộc gọi, mọi vấn đề”

BÀI VIẾT LIÊN QUAN

Bị lấy thông tin để thành lập công ty ảo

Tôi bị người khác dùng thông tin của mình để lập công ty ảo khi tôi bị mất chứng minh nhân dân mặc dù tôi đã báo

Bản sắc văn hóa dân tộc là gì?

Giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc là hành động, việc làm của mỗi người hướng tới mục tiêu bảo vệ, gìn giữ

Tính dân tộc là gì? Đại đoàn kết dân tộc là gì?

Tính dân tộc và Đại đoàn kết dân tộc là một trong những tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, cho đến tận bây

Thế nào là Người mất năng lực hành vi dân sự?

Khi cá nhân bị Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự, mọi giao dịch dân sự của cá nhân đó phải do người

Nghị quyết tiếng Anh là gì?

Những chủ thể có quyền ban hành Nghị quyết bao gồm: Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Hội đồng

Subscribe
Thông báo cho
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments

Không chỉ nhìn chúng tôi làm - Hãy nghe khách hàng nói về chúng tôi

Hơn 10.000+ khách hàng đã sử dụng dịch vụ của chúng tôi

Bà Quỳnh Trang
Phụ Trách Kinh Doanh
Công Ty Vận Tải & Du Lịch Sơn Tùng

"Đội ngũ chuyên viên tư vấn rất nhiệt tình và có chuyên môn cao. Mọi vấn đề được các luật sư của Luật Hoàng Phi giải đáp cặn kẽ. Cảm ơn các bạn rất nhiều!"

Anh Nguyễn Đăng Quyết
Kinh Doanh
Công ty FPT Telecom

"Cảm ơn Luật Hoàng Phi vì dự án đã hoàn thành rất tốt đẹp! Chúc Công ty thành công rực rỡ. Mong sau này sẽ có cơ hội hợp tác và giới thiệu bạn bè. Một lần nữa xin cám ơn!"

Anh Nam
Chủ Tịch
Công ty Bất Động Sản Hùng Vương

"Chúng tôi rất hài lòng trong quá trình hợp tác với Luật Hoàng Phi. Tôi ấn tượng bởi sự nhiệt tình và chuyên nghiệp của bộ phận thành lập doanh nghiệp với sở hữu trí tuệ. Xin cảm ơn."

Anh Công
Giám đốc
Công ty Nhadat24h.net

"Tôi cảm thấy hài lòng về cách giao tiếp, chăm sóc khách hàng rất thân thiện, các bạn chuyên viên trao đổi công việc rất nhanh. Có dự án tiếp theo tôi sẽ hợp tác cùng Luật Hoàng Phi."

Anh Hài
Trưởng Phòng Voice
FPT Telecom

"Luật Hoàng Phixử lý hồ sơ điều chỉnh dự án đầu tư, bổ sung ngành nghề kinh doanh bất động sản và các ngành nghề liên quan rất nhanh chóng, hiệu quả. Chúng tôi vô cùng cảm thấy hài lòng về dịch vụ của các bạn. Chúng tôi sẽ tiếp tục sử dụng và giới thiệu đối tác, khách hàng của mình!”"

Anh Hòe
Giám đốc
Thẩm Mỹ Viện EVA XINH

"Tôi nhận thấy Luật Hoàng Phicó đội ngũ nhân sự đầy sức trẻ với sự tận tâm, nhiệt huyết trong công việc. Đội ngũ của các bạn luôn không quản ngại khó khăn, làm việc rất trách nhiệm phục vụ cho các dự án tư vấn mà chúng tôi ký kết với các bạn. Thật tuyệt vời khi chúng tôi có cơ hội trao đổi và hợp tác với các bạn"

Chị Nga
Giám đốc
Công ty Takichi

"Luật Hoàng Phi có đội ngũ chuyên viên năng động và đầy nhiệt huyết. Luật Hoàng Phi đã giúp chúng tôi đạt được các giấy phép kinh doanh cần thiết trong quá trình mở rộng hoạt động kinh doanh của Công ty trên khắp cả nước"

Anh Tùng
Giám đốc
Công ty Truyền Thông Sen Media

"Tôi nhận thấy Luật Hoàng Phi thực sự là người bạn đồng hành trên chặng đường pháp lý và quản trị cho các doanh nghiệp SMEs. Các dịch vụ tư vấn của Hãng tư vấn rất chất lượng, hiệu quả và đạt được mục đích của khách hàng"

Anh Huy
Giám đốc
Công ty Fisco

"Công ty Luật Hoàng Phi của các bạn làm việc rất chuyên nghiệp, phối hợp tốt giữa khâu tư vấn và thực thi giải pháp. Tôi đánh giá cao cho nỗ lực thực hiện công việc đạt kết quả sớm hơn kỳ vọng của chúng tôi!"

Ông Đoàn Thanh Tân
Giám đốc
Công ty xuất nhập khẩu Kiên Cường

"Tôi cảm thấy hài lòng về dịch vụ của các bạn. Các bạn làm tôi bị thuyết phục hoàn toàn. Tôi sẽ tiếp tục ủng hộ các bạn. Chúc các bạn luôn phục vụ khách hàng thật tốt!"

Bà Lan Anh
Trưởng phòng Marketing
Công ty Beyondblue

"Xin cảm ơn Luật Hoàng Phi rất nhiều. Chúng tôi hài lòng về thiết kế cũng như tôn trọng thái độ phục vụ của đội ngũ nhân viên Quý Công ty. Chúc công ty ngày càng phát triển và hy vọng có cơ hội tiếp tục được hợp tác cùng các bạn"

Chị Thúy Diễm
CEO
Công ty tổ chức sự kiện sắc màu

"Cảm ơn Luật Hoàng phi đã hoàn thành việc đăng ký sở hữu trí tuệ cho chúng tôi. Tôi đánh giá 5* cho những nỗ lực và cố gắng cũng như tay nghề tuyệt vời của các bạn"

Anh Tiến Quang
CEO
Tập Đoàn Nexus

"Chúng tôi khá hài lòng dịch vụ thành lập Doanh nghiệp của các bạn. Đội ngũ tư vấn đã làm việc rất chuyên nghiệp. Các bạn đã thấu hiểu nguyện vọng của khách hàng."

Hotline: 1900.6557