Quyền xác định lại giới tính

Khái niệm xác định lại giới tính là gì?

Xác định lại giới tính là quyền của cá nhân được ghi nhận tại Điều 36 Bộ luật dân sự năm 2015, theo đó cá nhân có quyền xác định lại giới tính, việc xác định lại giới tính của một người được thực hiện trong trường hợp giới tính của người đó bị khuyết tật bẩm sinh hoặc chưa định hình chính xác mà cần có sự can thiệp của y học nhằm xác định rõ giới tính.

Việc xác định lại giới tính được thực hiện theo quy định của pháp luật.

 Cá nhân đã thực hiện việc xác định lại giới tính có quyền, nghĩa vụ đăng ký thay đổi hộ tịch theo quy định của pháp luật về hộ tịch; có quyền nhân thân phù hợp với giới tính đã được xác định lại theo quy định của Bộ luật này và luật khác có liên quan.

Tư vấn quyền xác định lại giới tính trong bộ luật dân sự

Giới tính là một tập hợp những đặc điểm riêng biệt, tạo nên sự khác nhau giữa nam và nữ. Ví dụ: đàn ông: to khoẻ, bộc trực, cứng rắn; phụ nữ: nhỏ yếu, kín đáo, dịu dàng”. Theo khái niệm trên, giới tính trước hết là sự khác biệt về mặt sinh học giữa nam giới và phụ nữ thể hiện qua cơ quan sinh dục, hooc-mon và nhiễm sắc thể (nữ có âm vật, buồng trứng, NST XX; nam có dương vật, tinh hoàn, NST XY).

Thuật ngữ giới tính còn hay bị nhầm lẫn với thuật ngữ giới. Giới là sự khác biệt về mặt xã hội giữa phụ nữ và nam giới ví dụ như: vai trò, thái độ, hành vi ứng xử và các giá trị.

Vai trò giới được biết đến thông qua quá trình dạy dỗ, học tập và có sự khác nhau theo từng nền văn hóa, từng thời kỳ. Như vậy, giới là yếu tố thuộc cảm nhận, mong muốn của mỗi cá nhân, suy nghĩ của người đó về mình là nam hay nữ, còn giới tính là sự thể hiện bên ngoài của giới thông qua các cấu tạo bộ phận trên cơthể. Sự biểu hiện của giới tính so với giới có thể thống nhất hoặc khác biệt.

Khi giới và giới tính không thống nhất, cá nhân thường có mong muốn được chuyển đổi giới tính, tức là thay đổi cấu tạo, hình dáng các bộ phận trên cơ thể cho phù hợp với cảm nhận, suy nghĩ của mình.

Cá nhân có quyền xác định lại giới tính nếu thỏa mãn điều kiện: (i) Giới tính của cá nhân bị khuyết tật bẩm sinh; hoặc (ii) Giới tính của cá nhân chưa định hình chính xác và cần có sự can thiệp của y học nhằm xác định rõ về giới tính.

Văn bản chuyên ngành điều chỉnh việc xác định lại giới tính là Nghị định số 88/2008/NĐ-CP ngày 05/8/2008 của Chính phủ về xác định lại giới tính (sau đây viết tắt là Nghị định số 88/2008/NĐ-CP); Thông tư số 29/2010/TT-BYT ngày 24/5/2010 của Bộ Y tế hướng dẫn thi hành một số điều của Nghị định số 88/2008/NĐ-CP.

Theo các văn bản quy định và hướng dẫn này, khuyết tật bẩm sinh về giới tính là những bất thường ở bộ phận sinh dục của một người ngay từ khi mới sinh ra, biểu hiện ở một trong các dạng như nữ lưỡng giới giả nam, nam lưỡng giới giả nữ hoặc lưỡng giới thật; giới tính chưa được định hình chính xác là những trường hợp chưa thể phân biệt được một người là nam hay nữ xét về cả bộ phận sinh dục và nhiễm sắc thể giới tính.

Nguyên tắc xác định lại giới tính là: Bảo đảm mỗi người được sống đúng với giới tính của mình; việc xác định lại giới tính phải được tiến hành trên nguyên tắc tự nguyện, khách quan, trung thực, khoa học và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc đã xác định lại giới tính; giữ bí mật về các thông tin liên quan đến người được xác định lại giới tính, trừ trường hợp có văn bản của cơ quan nhà nước có thẩm quyền yêu cầu cung cấp hồ sơ phục vụ cho việc kiểm tra, thanh tra, điều tra, truy tố và xét xử liên quan đến việc xác định lại giới tính.

Những hành vi liên quan đến việc xác định lại giới tính bị nghiêm cấm là:

+ Thực hiện việc chuyển đổi giới tính đối với những người đã hoàn thiện về giới tính,

+ Thực hiện việc xác định lại giới tính khi chưa được phép của Bộ Y tế hoặc Sở Y tế tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương;

+ Tiết lộ thông tin về việc xác định lại giới tính của người khác;

+ Phân biệt đối xử đối với người đã xác định lại giới tính.

Thủ tục đề nghị xác định lại giới tính được thực hiện: người đề nghị xác định lại giới tính gửi hồ sơ đề nghị xác định lại giới tính đến cơ sở khám, chữa bệnh được phép và cơ sở khám, chữa bệnh phải trả lời lại đơn theo thời hạn luật định.

Cơ sở khám, chữa bệnh đã thực hiện việc can thiệp y tế xác định lại giới tính cấp giấy chứng nhận y tế sau khi đã xác định lại giới tính cho người đã được can thiệp y tế. Giấy chứng nhận y tế là căn cứ để đăng ký hộ tịch cho người đã được xác định lại giới tính. Ủy ban nhân dân cấp huyện có trách nhiệm giải quyết việc đăng ký hộ tịch cho người đã được xác định lại giới tính theo quy định của pháp luật về đăng ký hộ tịch.

BLDS năm 2015 đã tạo điều kiện cho việc ổn định và hòa nhập cuộc sống của những người xác định lại giới tính thông qua việc quy định họ có quyền, nghĩa vụ đăng ký thay đổi hộ tịch, có quyền nhân thân phù hợp với giới tính đã được xác định lại.

Ví dụ như cá nhân sau khi xác định lại giới tính thì giới tính thật là nữ có quyền thay đổi tên hiện có là nam giới sang tên nữ giới để phù hợp với cuộc sống, sinh hoạt, có quyền kết hôn với người nam khác theo pháp luật hôn nhân và gia đình.